فرقى كه بين آثار فكرى و ساير آثار حياتى مىتوان قائل شد از لحاظ تجرد و عدم تجرد است كه فعلًا آن مسئله مطرح نيست ، آنچه فعلًا مطرح است اين است كه روح خاصيت و اثر ماده نيست ، كمالى است جوهرى كه از براى ماده پيدا مىشود و به نوبه خود منشأ آثارى بيشتر و متنوع‌تر از آثار ماده مىشود و البته اين جهت اختصاص به روح انسان يا حيوان ندارد ، در مطلق حيات و زندگى هست . حقيقت حيات و زندگى هر چه مىخواهد باشد ، خواه درك كنه و حقيقت حيات براى ما ممكن باشد و خواه ممكن نباشد ، اين مقدار مسلّم و قطعى و غير قابل ترديد است كه برخى از موجودات كه ما آنها را موجودات زنده و جاندار مىناميم به نام نبات و حيوان ، يك نوع آثار و فعاليتهايى دارند كه آن آثار و فعاليتها در آن دسته ديگر از موجودات كه بىجان و مرده هستند ديده نمىشود . اين دسته از موجودات خاصيت « محافظت بر ذات » دارند و خود را از تأثير عوامل محيط بر كنار مىسازند ، به اين معنى كه موجود جاندار در محيطى كه قرار مىگيرد با يك نيروى كاملا داخلى خود را آماده زندگى در آن محيط مىكند و تجهيزات داخلى خود را طورى فراهم مىسازد كه بتواند با عوامل آن محيط مبارزه كند و به نفع بقاى خود در آن محيط استفاده نمايد . در موجود زنده « خاصيت انطباق با محيط » است و اين خاصيت از يك فعاليت داخلى سرچشمه مىگيرد ؛ ولى در موجودات بىجان به هيچ وجه اين خاصيت وجود ندارد . اگر موجود بىجانى در محيطى قرار بگيرد كه عوامل انهدام آن فراهم است او از خود فعاليتى براى حفظ و بقاى خود بروز نمىدهد و عملًا در مقام مبارزه با عوامل محيط برنمىآيد . مثلًا موجود زنده داراى خاصيت « خوى و عادت » است . اگر موجود زنده در برابر عامل مزاحمى از خارج واقع شود ابتدا سخت متأثر و ناراحت مىشود و تعادلش به هم مىخورد ولى كم‌كم عادت مىكند و يك نوع مصونيتى در برابر عامل خارجى كسب مىكند . اين مصونيت در اثر فعاليت داخلى و خاصيت « انطباق با محيط » است كه تا